Makaleler


depremİn hukuksal alana yansimasi

DEPREMİN HUKUKSAL ALANA YANSIMASI

DEPREMİN HUKUKSAL ALANA YANSIMASI

KİŞİLER HUKUKU

A-) Vesayet

Depremde ana ve babası ölen küçüklere vasi atanması M.K. hükümleri çerçevesinde yasal bir zorunluluktur.

B-) Gaiplik

Cesedi bulunamayan depremzedeler açısından ölüm karinesi uygulanmıyorsa, gaiplik kararı verilmesi gerekir.

C-) Ölüm Karinesi

Mutlak bir tehlike ile kaybolan ve cesedi bulunamayan depremzedeler açısından ölüm karinesi uygulanır.

D-) Birlikte Ölüm Karinesi

Ölüm anları tespit edilemeyen kişiler açısından birlikte ölüm karinesi gereğince aynı anda öldüklerinin kabulü ve birbirlerine mirasçı olmamaları gerekir.

E-) Varlığı İspat

Tüm kimlik belgeleri kaybolan şahısların kim olduklarını kanıtlama, pasaport, ehliyet, nüfus cüzdanı gibi belgelerini yenilemeleri gerekmektedir.

TAZMİNAT PROBLEMLERİ

Depremde yakınlarını kaybedenler destekten yoksun kalma tazminatı talep edebilirler. Cismani zararlara uğrayanlar bu zararları için, kalıcı sakatlık olması halinde bu da hesaplanarak tazminata hükmedilmesini talep edebilirler. Aynı şekilde uğranılan diğer maddi zararların da tazmini talep edilebilir. Bu tazminat hasara uğrayan taşınır veya taşınmaz malların uğradığı zarar miktarı kadardır. Davanın davalısı duruma göre müteahhit, taşınmazı satan şahıs veya idari dava da devlettir.

DEVLET MEMURLARI, SSK MENSUPLARININ HAKLARI

Deprem felaketinde ölen, yaralanan veya sakat kalan memurlar ile mirasçılarına tazminat, ikramiye ve avans talep hakları tanınmıştır.

İŞ HUKUKU PROBLEMLERİ

Deprem sırasında işyerinde olan veya işverence deprem bölgesine gönderilen işçiler açısından bu felaket, iş kazası olarak değerlendirilerek buna göre tazminata hükmedilmelidir. Aynı şekilde depremde ölenlerin mirasçılarına iş kanunu hükümlerine göre hesaplanacak şekilde kıdem tazminatı ödemesi gerekir. İşyeri yıkılanlar açısından iş akdinin sona ereceği, bunun da problemler çıkaracağı açıktır.

İDARE HUKUKU PROBLEMLERİ

Denetlemeden sorumlu belediyelerin ve idari vesayet kuralları gereğince İçişleri Bakanlığının yani devletin yönetmeliklere aykırı yapılan binalarda doğan hasarlardan sorumlu olmaları gerekir. Bu takdirde zarara uğrayan vatandaşların bir yıl içerisinde zararlarının tazmini için idareye başvurmaları ve bu konuda ön karar almaları gerekir. Ardından idare mahkemelerinde tam yargı davası açmalıdırlar.

CEZA HUKUKU

Müteahhidin sorumluluğu.

Denetlemeden sorumlu görevlilerin

Teknik uygulama sorumlusunun sorumluluğu.

Yıkılan, çöken veya hasar görerek ölümlere sebep olan binaların müteahhitleri ve teknik uygulama sorumluları T.C.K. 455., 456. Maddelerine göre suça iştirakten veya T.C.K. 230 ve 240 gereğince görevi ihmal veya kötüye kullanmadan sorumludurlar. Zaman aşımının binanın yapılış tarihinden veya yıkım tarihinden itibaren başlayacağı tartışmalı ise de, suçun neticenin doğdu an sona erdiğini kabul ile zaman aşımını bu tarihten başlatmak gerekir. Ayrıca müteahhit olmaksızın kendi kendine ev yapan ve kullanan şahıslarda müteahhit gibi sorumludurlar.

KAT MÜLKİYETİ PROBLEMLERİ

Tamamen yıkılan binalardaki Kat Mülkiyeti binanın ortadan kalkması ile kat irtifakına dönüşmüş olup, yeniden aynı kat için ruhsat verilmemesi veya hiçbir şekilde imar verilmemesi halinde ortaklık arsa üzerinde bir ortaklığa dönüşecek olup ortaklığın giderilmesi için hukuki yollara başvuru gerekebilecektir.

MİRAS HUKUKU

Ölüm ile doğan miras, intikallerin yapılması ve miras hukukun tüm sorunlarını gündeme getirecektir.

TİCARET VE VERGİ HUKUKU

A-) Zayii Belgesi ve Amortisman

Ticari defterleri sorumluluğu afette zayii olanların buna ilişkin belgeyi on beş günde Ticaret veya Asliye Hukuk Mahkemesinden alması gerekir. Ancak bu süre K.H.K. ile iki aya çıkarılmıştır. Ayrıca 574 sayılı K.H.K.’ya göre zayii belgesi il veya ilçe idare kurullarından alınabilir. Aynı şekilde malları zayii olan tacirler amortismana tabii mallar için fevkalade amortisman oranı tespiti isteminde bulunmalıdırlar.

B-) Menfi tespit ve Senet İptali Davaları

Taksitle satın aldıkları taşınmazları yıkılanlar, bakiye borç için borçlu olmadıklarının tespiti ile kalan senetlerin iptali için dava açmalıdırlar. Ancak senetlerin ciro edilmiş olması halinde iyiniyetli üçüncü şahıslara karşı bu iddialar ileri sürülemez. 

C-) Zarar Bildirimi, İntikal ve Emlak Vergisi

Vergiye tabii depremzedeler depremde yok olan malları açısından bunları zarar göstermek istiyorlarsa, öncelikle Vergi Usul Kanunu 278’e göre emsal bedel takdiri yaptırmalıdırlar. Miras olarak kendilerine mal intikal edenler de intikal tarihi itibariyle vergi ödeyeceklerinden bunun hesaplanması için emlak vergi değerinin binanın yeni durumuna göre tespitini, gerekirse tapuda cins tashihi istemeleri gerekir. Hurdaya dönen araçlarında trafik sicilinden terkini gerekir.

NOT: Tüm yargısal yollar açısından Türkiye’deki başvuru olanakları tüketildikten sonra, AİHM’ye başvuru olanağı vardır.

(Avukat Selim Baktıaya tarafından yazılan bu yazı Açık Sayfa Dergisinde Eylül 1999 tarihinde yayınlanmıştır.)

 

 



Bizi sosyal medyadan izleyin!