Hukuk ve Haklarınız

ceza hukukunda yakalama ve haklariniz

CEZA HUKUKUNDA YAKALAMA VE HAKLARINIZ

YAKALAMA NEDİR ?HAKLARINIZ NELERDİR? 

Yakalama;özgürlüğünüzün geçici olarak ve fiilen kısıtlanarak denetim altına alınmasıdır. Yakalama, hakkında suç işlediği yönünde kuvvetli iz, eser, emare ve delil bulunan kişinin, gözaltı veya bazı durumlarda muhafaza ( gözetim) işlemlerinden önce özgürlüğünün geçici olarak ve fiilen kısıtlanarak denetim altına alınmasıdır.

Polis, görevini yaparken direnişle karşılaşması halinde, bu direnişi kırmak amacıyla ve kıracak ölçüde zor kullanmaya yetkilidir. Zor kullanma yetkisi kapsamında, direnmenin mahiyetine ve derecesine göre ve direnenleri etkisiz hale getirecek şekilde kademeli olarak artan oranda bedeni kuvvet, maddi güç ve kanuni şartlar gerçekleştiğinde silah kullanılabilir.

HANGİ DURUMLARDA KİMLER TARAFINDAN YAKALANABİLİRSİNİZ?

Hakim kararı veya cumhuriyet savcısının emri ile polis veya jandarma tarafından, polis veya jandarmanın suç işlediğiniz veya işleyeceğiniz konusunda şüphe duyması durumunda, suçüstü hallerinde HERKES tarafından yakalanabilirsiniz.

Kolluk görevlileri sizi sadece tutuklama kararı veya yakalama emri düzenlenmesini gerektiren ve gecikmesinde sakınca bulunan hallerde; Cumhuriyet savcısına veya amirlerine derhal başvurma olanağı bulunmadığı takdirde yakalama yetkisine sahiptir.

HAKLARINDA HERHANGİ BİR SORUŞTURMA/YARGILAMA OLAMAYAN KİŞİLER DE YAKALANABİLİR

Örneğin “Suçüstü hali”. Suçüstü halinde herkesin yakalama yetkisi vardır, sizi herkesin yakalayabileceğini bilmelisiniz. Caddede yürüyorsunuz ve önünüzde yürüyen bir kadının çantasının bir kişi tarafından çalınmasına tanık oluyorsunuz. Bu sırada çantayı çalan kişi de sizi fark edip kaçmaya çalışıyor. Bu kişi hakkında işlem yapılmasını istiyorsunuz, eğer bunu zarar görmeden başarabileceğinize inanıyorsanız siz ya da birkaç kişi bu kişiyi polis gelinceye kadar tutabilirsiniz.

HAKLARINDA HERHANGİ BİR HAZIRLIK SORUŞTURMASI BULUNANLAR, savcının davetine uymadıkları takdirde savcının talebi sonrası, sulh ceza hakiminin vereceği yakalama kararı ile yakalanabilirler. Hazırlık soruşturması sırasında adresi veya kendisi bulunamayanlar da cumhuriyet savcısının talebi, sulh ceza hakiminin vereceği kararla yakalanabilirler.

Adli ve idari bir sebeple usule uygun bir şekilde kimlik ibrazı isteyen kolluğa kimliğini ispat edemeyen kişinin, kimliğinin araştırılması amacıyla yakalanması söz konusu olabilir.

ÇOCUKLARIN YAKALANMASI

Bu konuda özel bir düzenleme bulunmaktadır.Fiili işlediği zaman 12 yaşını doldurmamış olanlar ile 15 yaşını doldurmamış sağır ve dilsizler; Herhangi bir suç sebebi ile yakalanamaz ve hiçbir suretle suç tespitinde kullanılamaz.

YAKALANDIĞINIZDA

Kaba üst aramanız yapılır, silah ve benzeri unsurlardan arındırılırsınız.

Aramanın kendi cinsinizden bir memur tarafından yapılmasını isteme hakkınız vardır. Aramanın, o an orada bulunmayan kendi cinsiyetinizden bir memur gelinceye dek bekletilmesini isteyebilirsiniz.

Kaba üst araması: Özetle, sadece üzerinizde silah ve/veya zarar verici madde olup olmadığının anlaşılmasına yetecek kadar olan aramaya kaba üst araması denilmektedir. Kaba üst araması için hakim kararı gerekmez ama evinizde, işyerinizde ya da arabanızda arama yapılmak isteniyorsa yahut üzerinizde taşıdığınız evraklar ve eşyada(cüzdan gibi) ince bir arama yapılacaksa muhakkak hakim kararı gereklidir. Kaba üst aramasında abartılı hareketler ( kelepçeleme, yere yatırma, herhangi bir yere yaslama, hareketsiz kalmaya zorlama, saçından sürükleme,kol bükme)  yani gerekmediği halde aşırı güç kullanmak her zaman “orantısızdır”.

Kelepçe kimlere takılabilir?

Kendisine veya başkasına zarar vermeye çalıştığı, kaçma girişiminde olduğu somut olgularla kanıtlanamayan kişilere kelepçe takılması yasal değildir. Ayrıca yaşı on sekizden küçük olanlara da kelepçe takılması yasaktır.

Özel sebebiniz yoksa kimlik bilgileriniz saklamayın!

Kimliğinizi sizi yakalayan kişiye açık ve doğru olarak söylemelisiniz. Kimlik bildirmemek, kimliğinizi saklamak bir hak değildir. Yasal kimliklerinizden herhangi birisi yoksa üzerinizde bulunan fotoğraflı herhangi bir kimliği ibraz edip, TC kimlik numaranızı söylemelisiniz.

Kimlik taşımamanın sonuçları

Kimlik belgesi bulundurmamak suç değildir, idari para cezası gerektiren bir kabahattir. Böyle durumlarda bir yakalama gerçekleştirilebilir ancak yakalamanın nedeni kimlik bulundurmama “kabahati” değildir: Yakalama kimlik tespiti amacına yöneliktir.

Üzerinizde kimliğiniz bulunmuyorsa en fazla İdari Para cezasına çarptırılırsınız ancak kimlik bilgilerinizi yanlış söylerseniz sahte kimlik taşıyormuş gibi bir yaptırıma maruz kalırsınız. Sahte kimliğiniz olmasa bile, kendiniz hakkında farklı bir isim ya da kimlik numarası bildirmişseniz ve tutanağa da bu şekilde kaydedilmişse artık adli ceza öngören bir suç oluşmuştur.

Bir başkasının gerçek kimliğini ibraz edenler, gerçek dışı kimlik bilgilerini sözlü olarak ifade edenler, sahte kimlik bulunduranlar ve sahte kimlik kullananlar hapis cezasına çarptırılırlar.

Yakalandıktan sonraki haklarınız

  1. a.      Yakalama Sebebini Öğrenme Hakkı

Polis veya jandarma sizi yakaladığında, yakalama sebebini ve haklarınızı sözlü olarak bildirmekle yükümlüdür.

Kolluk, yakalanan kişiye- kendisine veya başkalarına zarar vermesini önleyecek tedbirleri aldıktan sonra- kanuni haklarını derhal bildirmekle yükümlüdür.

      Susma Hakkı

Bir suç işlediğiniz iddiası ile yakalandıysanız üzerinize atılı suçla ilgili sorulara cevap vermeme (SUSMA) hakkına sahipsiniz.

İfadeniz alınırken kolluk tarafından, “yakınlarınız, telefon numaranız, özgeçmişiniz, ekonomik durumunuz ve özel hayatınız” a dair bilgiler içeren sorular sorulabilir. Bu sorulara cevap verme zorunluluğunuz/ yükümlülüğünüz yoktur. Susma hakkı soruşturmanın her aşaması için geçerlidir ve ANAYASAL BİR HAKTIR. Ancak; kimlik bilgileriniz susma hakkına dahil değildir. Sadece kimliğinizle ilgili bilgi vererek susma hakkını kullanabilirsiniz.

     Yakalama Tutanağı

Yakalandığınızda, Nasıl, Nerede, Ne zaman ve Hangi koşullarda yakalandığınıza dair tutanak tutulur ve sizin de bu tutanağa imza atmanız istenir.

Kolluk yakalandığınızı bir tutanağa bağlamak yani kayıt altına almak zorundadır. Ancak tutanakta tereddütleriniz varsa, sizi suçlayıcı bir şey içerdiğini düşünüyorsanız tutanağı imzalamadan önce, bizzat kendi el yazınızla, gerekli gördüğünüz cümleleri, size açılan imza yerindeki uygun bir boşluğa kendiniz yazabilirsiniz.

Tutanağı, Yakalama Yeri ve Anında Yakalamada Hazır Bulunan Kişilerin Hazırlaması Gerekir ve Tutanağa Yakalamanın;

  • Hangi suç nedeniyle,
  • Hangi koşullarda,
  • Hangi yer ve zamanda,
  • Kimler tarafından yapıldığı ve
  • Tutanağın hangi kolluk mensubunca hazırlandığı açıkça yazılmalıdır.

Ayrıca yine tutanağa;

  • Yakalandığınız yerin,
  • Koşulların,
  • Size ne şekilde davranıldığının,
  • Saatin kaç olduğunun,
  • Sizi yakalayan kişilerin kim olduğunun yazılması zorunlu ve önemlidir. Eğer lehinize durumlar varsa muhakkak bunların da tutanağa geçirilmesini istemelisiniz.

Tutanağın İmzalanmaması (İmzadan İmtina Etme ) Hakkı

  • Haklarınız hatırlatılmadıysa,
  • Yakalama nedeniniz açıklanmadıysa,
  • Tutanak gerçeği yansıtmıyorsa,
  • Tutanağı okumanıza izin verilmediyse İmzalamayın!

Tutanağı imzalamayı istemediğinizi söylediğinizde (imzadan imtina ettiğinizde) başka hiçbir şey yapma zorunda değilsiniz. Tutanağı imzalamamışsanız tutanağı hazırlayanlar sizin imzalamama gerekçeleriniz tutanağa yazmak zorundalar. “El yazınla tutanağı imzalamak istemediğini, imzadan imtina ettiğini yaz” gibi talepler hukuk dışıdır ayrıca Yakalama tutanağının bir suretinin size verilmesi zorunludur, tutanağı İstemelisiniz!

Tutanakta Yer Alan Bilgilere İtirazınız Varsa, Sadece Tutanakta Neye İtiraz Ettiğinizi Belirten Bir Açıklama Ekleyerek Tutanağı İmzalayabilirsiniz.

Haber Verme Hakkı

Yakalandığınızı, seçtiğiniz bir kişiye haber verme hakkınız vardır. Bu nedenle ezberinizde telefon numaraları tutun!

Haber verilmesini istediğiniz kişinin telefon numarasını hatırlamıyorsanız ve cep telefonunuza da el konulmuşsa, kolluktan cep telefonunuzdan numaranın teminini isteyebilirsiniz. Şayet duyulmasını istemediğiniz bir şeyle suçlanıyorsanız, yakınlarınıza haber verilmesini İSTEMEYEBİLİRSİNİZ.

Yakalamaya İtiraz Hakkı

  • Tutanağa itirazın yazılmasını isteyerek,
  • Polis veya jandarmanın size imzalatacağı yakalama tutanağına “yakalamaya itiraz ediyorum” yazarak,
  • Size imzalatılacak herhangi bir tutanağa yazarak,
  • Kalem kağıt isteyip dilekçe yazarak ya da avukatınız aracılığı ile itiraz edebilirsiniz. Kolluk tarafından itirazın ilgili mercilere en hızlı yollarla ulaştırılmak zorundadır.
  • Sizin ve avukatınızın dışında eşiniz, anne veya babanız, yasal temsilciniz, birinci ve ikinci kan hısımlarınız sizin adınıza yakalamaya itiraz edebilirler.

Yakalanan kişi, savcının yazılı talimatı varsa gözaltına alınabilir. Aksi takdirde serbest bırakılmalıdır.

 

Bizi sosyal medyadan izleyin!