Hukuk ve Haklarınız

tÜketİcİ kanununa gÖre ayipli mal ve hİzmet

TÜKETİCİ KANUNUNA GÖRE AYIPLI MAL VE HİZMET

AYIPLI MAL

4077 Sayılı Kanun’un 4. Maddesine göre “Ayıplı mal” Ambalajında, etiketinde ve tanıtma kılavuzunda yada reklam ve ilanlarında yer alan veya satıcı tarafından bildirilen veya standardında veya teknik düzenlemesinde tespit edilen nitelik veya niteliği etkileyen niceliğine aykırı olan yada tahsis veya kullanım amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydaları azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki veya ekonomik eksiklikler içeren maldır.” Genel olarak bir maldaki ayıp ise, tüketicinin kullanmak için satın aldığı malda meydana gelen ve maldan tamamen ya da gerektiği gibi yararlanılmasını engelleyen eksikliklerdir.

Bu maddenin birinci fıkrasında yer alan unsurlardan birisinin olmaması halinde mal ayıplı sayılır. Buna göre; satılan ürünün ambalajında, etiketinde, tanıtma ve kullanma kılavuzunda veya ürünle ilgili reklam ve ilanlarda satıcı tarafından belirtilen hususların ve özelliklerin üründe bulunması şarttır.

Ayıp Türleri

Açık Ayıp: Satılan malda gözle görülebilen ve basit bir muayene ile anlaşılabilen ayıplardır. Örneğin; Bir ürünün herhangi bir parçasının kırık olması.

Gizli Ayıp: Basit muayene ile tespit edilemeyen ve malın kullanılması ile ortaya çıkan ayıptır. Örneğin; Bir makinanın elektronik aksamının arızalı olması.

Hukuki Ayıp: Malda maddi anlamda bir eksiklik olmamasına rağmen hukuki nedenlerle maldan yararlanma kısmen veya tamamen engelleniyorsa hukuki ayıp söz konusudur. Örneğin; klonlanmış cep telefonu.

Ekonomik Ayıp: Tüketicinin maldan yararlanma imkânını azaltan, malın ekonomik değerini düşüren ayıptır. Bir ürünü kullanma kılavuzunda belirtilen özellikleri taşımaması halinde ekonomik ayıp söz konusudur. Örneğin; bulaşık makinesinin en az üç yıl arıza yapmadan çalışacağı belirtilmesine rağmen 1 yıl içinde bozulması ve kullanılmaz hale gelmesi.

Malın Ayıplı Olduğunun Kabul Edilmesi Koşulları

Malda ayıp sayılan bir eksikliğin olması gerekir. Bu eksiklik maddi, gizli, ekonomik ya da hukuki olabilir.

Ayıp önemli olmalıdır. Örneğin; satılan bir otomobilde dışarıdan görülmeyen ve aracın kullanımını etkilemeyen bir çizik varsa bu çizik önemli bir ayıp olarak nitelendirilemez. Maldaki ayıbın önemli olup olmadığını belirlemede objektif ölçüler dikkate alınır. Malda bulunan eksikliğin malın değerini ya da malı kullanım olağanı azaltıp azaltmadığına bakılmalıdır.

Ayıp, malın tüketiciye geçtiği anda var olmalıdır. Ayıp kural olarak sözleşmenin kurulduğu anda var olmalıdır. Yargıtay, maldaki ayıbın imalat hasından olup olmadığının özellikle araştırılması gerektiğini, böylelikle kullanıcı hatasıyla oluşan kusurların ve normal kullanmadan meydana gelen aşınmanın ayrılabileceği görüşündedir.

Tüketici malın ayıplı olduğunu bilmeden satın almış olmalıdır.

Ayıplı mallarında satışı mümkündür. Ancak; satışa sunulacak ayıplı mal üzerine ya da ambalajına, imalatçı veya satıcı tarafından tüketicinin kolaylıkla okuyabileceği şekilde “özürlüdür” ibaresini içeren bir etiket konulması zorunludur. Yalnızca ayıplı mal satılan veya bir kat ya da reyon gibi bir bölümü sürekli olarak ayıplı mal satışına, tüketicinin bulabileceği şekilde tahsis edilmiş yerlerde bu etiketin konulması zorunluluğu yoktur. Malın ayıplı olduğu hususu, tüketiciye verilen fatura, fiş veya satış belgesi üzerinde gösterilmelidir.

Ayıplı olduğu bilinerek satın alınan mallar hakkında bu kanundaki hüküm uygulanmaz. Ancak ayıplı olarak satın alınan bir mal tüketiciye bir zarar vermiş ise, bu zararın tazminin talep edilmesi mümkündür.

Ayıplı Maldan Sorumluluk

Malın ayıplı olması halinde 4077 sayılı Kanunun 4. Maddesinde belirtilen seçimlik haklarını kullanmak isteyen tüketici buna ilişkin talebini; satıcıya, malı satan kişi bayi ya da acente ise bu halde talebini satıcı durumundaki bayi ve acenteye yöneltmelidir.

Tüketicinin seçtiği hakkın yerine getirilmemesinden dolayı satıcı ile birlikte bayi, acente, imalatçı-üretici ve ithalatçı ve kredi veren kuruluş da sorumludur. Satıcı, sattığı malın ayıplı olduğunu bilmediğini ileri sürerek sorumluluktan kurtulamaz.

Ayıplı malın ölüm ve/veya yaralanmaya yol açması ve/veya kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olması hallerinde, tüketici seçimlik haklarının yanı sıra, imalatçı ve üreticiden tazminat isteme hakkına da sahiptir. Bu durumda ayıplı malın neden olduğu zarardan dolayı birden fazla kimse zorunlu olduğu takdirde bunlar da sorumludurlar.

Malın Ayıplı Olması Halinde Tüketicinin Hakları

Bir malın ayıplı olması durumunda tüketici, Kanunun 4. Maddesinde sayılan dört seçimlik haktan birisini kullanabilir. Haklardan birisini seçecek olan tüketicidir. Sorumlu olanlar, tüketici hangi hakkını seçmişse onu yerine getirmek zorundadır. Bu haklar seçimlik haklar olduğundan, tüketici bir defa tercihini yapıp, seçimlik haklardan birisini kullandığında diğer seçimlik haklar tükenmektedir.

Sözleşmeden Dönme

Kanunda “bedel iadesini de içeren sözleşmeden dönme” olarak tanımlanan haktır. Tüketici bu hakkını kullanmak yönündeki iradesini bildirdiğinde sözleşme hükümsüz kalır ve taraflar sözleşme nedeni ile verdiklerini karşılıklı olarak iade ederler. Yani; ayıplı mal satıcıya, ödediği bedel tüketiciye geri verilir.

Malın Ayıpsız Misli ile Değiştirilmesi

Tüketiciye, ayıplı malın yenisi ile değiştirilmesini talep hakkı tanınmış bulunmaktadır. Malın ayıplı olması durumunda; tüketici aynı cins ve özelliklerde ayıpsız mislinin verilmesini talep edebilir. Teslim edilen yeni malın da ayıplı olması halinde tüketicinin yeniden seçimlik haklardan birisini kullanabilir.

Ayıp Oranında Bedel İndirimi

Tüketici, malı ayıplı hali ile kabul etmekle beraber maldaki ayıp oranında bedelden indirim yapılmasını isteyebilir

Ayıbın Ücretsiz olarak Giderilmesi

Tüketiciye tanınan diğer bir seçimlik hak ise ayıbın ücretsiz olarak giderilmesini talep etmektir. Tüketici, Kanunun 4. Maddesinde tanınan bu seçimlik hakkı, mal, garanti belgesi ile satılması zorunlu olan mallardan olmasa bile kullanabilir. Tüketiciler ayıplı mal nedeniyle sorumlulara müracaat ettiğinde, önce bu hakkını kullanmak zorunda oldukları izlenimini vermekte ya da ayıp nedeni ile sorumlulara teslim edilen mallar tamir edilip tüketiciye iade edilmektedir. Oysa, tüketiciye tanınan bu hak da diğer üçü gibi seçimlik haklardan olup tüketici dilediğini kullanmakta özgürdür. Örneğin; malın ayıpsız misli ile değiştirilmesinin istenebilmesi için öncelikle ücretsiz onarım hakkını kullanmış olması gerekmemektedir

Malın garanti süresi içinde malzeme, işçilik ya da montaj hatası nedeniyle arızalanması durumunda satıcı, malı hiçbir ücret talep etmeksizin tamir etmek ya da ettirmekle yükümlüdür. Ancak, bu ifadeden, tüketicinin, garanti kapsamındaki malın ayıplı olması durumunda tamir hakkını kullanmak zorunda olduğu sonucunu çıkartmak doğru değildir. Garanti kapsamındaki malın ayıplı olması durumunda da tüketici, yasanın 4. Maddesinde kendisine tanınan dört seçimlik haktan birisini kullanmakta özgürdür.

Ayıplı Malın Neden Olduğu Zararlardan Sorumluluk     

Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 4. Maddesine göre; “Tüketicinin seçimlik haklarından birisi ile birlikte ayıplı malın neden olduğu ölüm ve/veya yaralanmaya yol açan ve/veya kullanımdaki diğer mallarda zarara neden olan hallerde imalatçı/üreticiden tazminat isteme hakkına sahiptir.”

Ayıplı bir mal bir kişinin ölümüne, yaralanmasına veya malın zarar görmesine neden olmuşsa imalatçı-üretici doğan zararları, kusur şartı aranmaksızın tazmin etmekle yükümlüdür. Üreticinin sorumlu tutulabilmesi için ayıp ile zarara arasında illiyet bağının olması gerekmektedir. Ayıplı Malın Neden Olduğu Zararlardan Sorumluluk Hakkında Yönetmeliğin 6. Maddesine göre, “İmalatçının sorumlu tutulabilmesi için zarar görenin malının ayıbını, uğradığı zarar ve ayıp ile zarar arasındaki nedensellik bağını ispat etmesi gerekir.”Ayıplı malın neden olduğu zararlardan dolayı birden fazla kimse zorunlu olduğu takdirde bu kişiler müteselsil sorumlu olurlar. Zarar tüketicinin kusurundan kaynaklanmışsa ya da tüketicinin sorumlu olduğu bir üçüncü kişinin kusuru ile ortaya çıkmışsa olayın şartları da göz önüne alınarak üreticinin sorumluluğu azaltılabilir veya kaldırılabilir.

Sözleşme metninde veya başka bir belge ile tüketicinin malın neden olduğu zararlardan dolayı haklarını kullanmaktan feragat ettiğine dair olan veya üreticinin yükümlülüklerini sınırlayan veya tamamen ortadan kaldıran şartlar geçersizdir.

Sorumluluktan Kurtulma 

İmalatçı-üretici aşağıdaki durumlardan birini ispatladığı takdirde malın sebep olduğu zarardan sorumlu tutulamaz.

1-Malın piyasaya sürülmemiş olması.2-Malın satılmak gayesi ile veya ticari faaliyetlerin seyri sırasında üretilmemiş olması 3-Tüm hal ve şartlar göz önünde bulundurulduğunda zarara sebep olan ayıbın mal piyasaya sürüldüğünde mevcut olmaması 4-Malın teknik düzenlemesinin ayıba neden olması 5-Mal piyasaya sürüldüğünde mevcut bulunan bilimsel ve teknolojik bilgilerin ayıbın varlığının bilinmesine imkan vermemesi halleri.Ayrıca nihai malın tasarımı ya da bu malın imalatçısının/üreticisinin talimatı sebebi ile, bütün oluşturulan parçalardan imalatçısı ve üreticisi, o malın ayıbından sorumlu değildir.

Ayıplı Mala İlişkin Hakların Kullanımında Süreler 

Tüketicinin açık ayıbı ihbar süresi, malın teslim tarihinden itibaren 30 gündür. Ayıbın gizli olması durumunda tüketicinin ayıbı ihbar etmesi malın teslim tarihinden itibaren azami iki yıllık süre ile sınırlıdır. Her ne kadar yasa da “zamanaşımı” olarak tanımlansa da bu süre hak düşürücü bir süredir. Bu süre, konut ve tatil amaçlı taşınmazlarda 5 yıldır. Ayıplı malın neden olduğu zararların giderimi 3 yıllık süre içerisinde talep edilebilir. Bu süre, zarar görenin maldaki ayıbı ve imalatçının/üreticinin kim olduğu öğrenildiği veya öğrenebileceği günden itibaren başlar. Bu talepler, malın piyasaya sürüldüğü tarihten itibaren 10 yıl içinde yapılmalıdır. Ayıp, tüketiciden satıcının ağır kusuru ya da hile ile gizlenmişse bu süre uygulanmaz.

AYIPLI HİZMET

Sağlayıcı tarafından bildirilen reklam ve ilanlarda veya standardında veya teknik kuralında tespit edilen nitelik ve niteliği etkileyen niceliğe aykırı olan ya da yararlanma amacı bakımından değerini veya tüketicinin ondan beklediği faydayı azaltan veya ortadan kaldıran maddi, hukuki ve ekonomik eksiklikler içeren hizmetler, ayıplı hizmet kabul edilir. Tüketiciye sunulan  her türlü hizmet bu madde kapsamdadır.Ayıplı hizmette de ayıp maddi, hukuki ya da ekonomik olabilir.

Hizmetin Ayıplı Olduğunun Kabul Edilmesi Koşulları

Hizmette ayıp sayılan bir eksiklik olmalıdır. Hizmette nicelik eksikliği kural olarak ayıp sayılmaz, ancak nicelik eksikliği niteliği de etkiliyorsa o halde ayıplı hizmet söz konusu olur.

Hizmet, hizmetteki yarar veya hasarın tüketiciye geçtiği an da var olmalıdır.

Tüketici ayıbın varlığından habersiz olarak hizmetten faydalanmış olmalıdır.

Hizmetin Ayıplı Olması Halinde Tüketicinin Hakları  

Sağlayıcı tarafından sunulan hizmetin ayıplı olması durumunda, tüketici; 1-Sözleşmeden dönme,2-Hizmetin yeniden görülmesi, 3-Ayıp oranında bedel indirimi yapılması haklarından birini kullanabilir. Ancak sunulan hizmetin niteliği gereği tüketicinin sözleşmeyi sona erdirmesi yani sözleşmeden dönme hakkını kullanması, durumun gereği olarak haklı görülemiyorsa, bedel indirimi yapılması ile yetinilir.

Ayıplı Hizmette Sorumluluk

Ayıplı hizmet sunumundan doğan sorumluluk ile ayıplı maldaki sorumluluk şartları paralellik taşımaktadır. Ayıplı hizmet için 30 gün olarak belirlenen ihbar süresi, hizmetin ifa edildiği tarihten itibaren başlamaktadır. Hizmetteki ayıbın gizli olması durumunda tüketicinin ayıbı ihbar etmesi hizmetin ifasından itibaren 2 yıllık süreye tabidir. Ayıplı hizmetin neden olduğu her türlü zarar nedeni ile yapılacak talepler 3 yıllık süreye tabidir. Ayıp tüketiciden sağlayıcının ağır kusuru ya da hile ile gizlenmiş ise bu süre uygulanmaz.

 

Bizi sosyal medyadan izleyin!